مجراي گوارشي از بخش هاي عمده ي بدن محسوب مي شود که در هضم ، جذب و سوخت و ساز غذا دخالت دارد و اختلالات آن از عمومي ترين مشکلات شايع در مراقبت هاي بهداشتي است .حدود ۴۰-۳۰ درصد بزرگسالان دايماً از سوء هاضمه شکايت دارند . همچنين ساير بيماريهاي دستگاه گوارش مانند بيماريهاي مري يا معده نيز در جامعه مشاهده مي شود . عادات غذايي و مصرف انواع غذاهاي خاص در ايجاد ، درمان و پيشگيري از بسياري مشکلات گوارشي نقش مهمي دارد .
بيماري هاي مري
مري مجرايي است که با حرکات دودي شکل خود سبب عبور غذا از حلق به سمت پايين و ورود آن به معده مي گردد . يکي از شايعترين مشکلات مري ، برگشت محتويات معده به مري ( ريفلاکس ) است که مي تواند به مرور سبب التهاب بافت مري گردد . علامت شايع آن سوزش و درد قلب است و چنانچه محتويات اسيد معده در اثر شلي دريچه ي بين مري و معده ، به طور متناوب به داخل مري برگشت کند مي تواند به مرور تغييرات غيرطبيعي در بافت پوششي مري ايجاد کند و احتمال بروز سرطان مري را افزايش دهد .
پيشگيري :
· هيچگاه بلافاصله پس از خوردن غذا نخوابيد .
· تعداد وعده هاي غذايي روزانه را افزايش دهيد و حجم غذاي خورده شده در هر وعده را کم کنيد .
· مصرف چربي و غذاهاي چرب و سرخ شده را محدود نماييد . زيرا که وجود چربي زياد در رژيم غذايي باعث شلي دريچه ي انتهاي مري شده و تخليه ي محتويات معده را به تأخير مي اندازد و همچنين توليد اسيد معده را افزايش مي دهد . اين مسأله باعث برگشت محتويات معده به داخل مري مي شود .
· دراز کشيدن بعد از صرف غذا به ويژه اگر غذاي مصرفي حجيم و پرچرب باشد ، در افراد مستعد موجب بروز ريفلاکس مي گردد . بايد حداقل ۳ ساعت بين خوابيدن و آخرين وعده ي غذايي خورده شده فاصله باشد .
· استعمال دخانيات نيز در بروز اين مسأله نقش بسيار مهمي دارد . به همين علت ترک سيگار يکي از دستورات پيشگيري و درمان اين مشکل است .
· اضافه وزن و چاقي به خصوص چاقي شکمي در بروز ريفلاکس مؤثر است . با کاهش وزن و کم کردن چربي هاي ذخيره در ناحيه ي شکم مي توان به درمان اين مشکل کمک کرد .
· افرادي که دچار ريفلاکس يا برگشت محتويات معده به مري هستند ، بايد از خوردن شکلات ، نوشيدني هاي حاوي کافئين ( مثل قهوه ) ، انواع ادويه ، نوشيدني هاي الکلي ، مصرف گياهان خانواده اي نعنا ( نعنا ، پونه و .... ) و پوشيدن لباسهاي تنگ و چسبان به ويژه هنگام صرف غذا اجتناب نمايند .
زخم معده
ضايعات سايشي در مخاط دستگاه گوارش را اصطلاحاً زخم مي نامند و مکان زخم مشخص کننده نام آن است . اگر زخم در ناحيه ي معده باشد ، به آن زخم معده گفته مي شود . معمولاً افراد مبتلا به اين زخم ها ، به طور طبيعي عصبي و از نظر اجتماعي فعال و بسيار حساس مي باشند . اين بيماري در اثر عفونت هليکوباکترپيلوري و يا ناهنجاري هاي عصبي و شيميايي که باعث اختلال در مقاومت طبيعي مخاط معده مي شود ، به وجود مي آيد . براي درمان اين بيماري زير نظر پزشک از آنتي بيوتيک ها ، آنتي اسيد و ساير داروهاي لازم استفاده مي شود .
اگر زخم نسبتاً پيشرفته باشد ،بيمار بايد مدتي در خانه يا بيمارستان استراحت و برنامه ي غذايي ويژه اي را رعايت کند . توصيه مي شود افراد مبتلا ، تعداد وعده هاي غذايي خود را افزايش داده و ميزان مصرف غذا در هر وعده را کم کنند و غذاهاي پروتئيني نيز بيشتر مصرف کنند ، چرا که پروتئين ها مانع تأثير منفي اسيد معده بر ضايعات بافتي معده مي شوند . از بين همه ي غذاهاي پروتئيني ، مصرف شير در حد مناسب يکي از انتخاب هاي غذايي خوب است . در بعضي افراد مبتلا به زخم معده ، مصرف غذاهاي سرخ شده در روغن و غذاهاي غني از فيبر و الياف گياهي سخت ، باعث تشديد درد مي شود .
در مجموع توصيه مي شود افراد تحت درمان بيماري زخم معده از مصرف بعضي ادويه ها ( مثل فلفل قرمز و سياه ) ، الکل و قهوه ( کافئين دار و بدون کافئين ) اجتناب کنند و يک رژيم غذايي مناسب شامل همه ي گروههاي غذايي به مقدار کافي و لازم را رعايت نمايند و در صورت وجود کمبود مواد مغذي از مکمل هاي آن ها استفاده کنند . رعايت نظم در ساعات غذاخوردن و تعداد وعده هاي مصرفي نيز از عوامل مهم در مراقبت از بيماران مبتلا به زخم در زمان طولاني است .
سرطان معده
يکي از بيمارهاي خطرناک دستگاه گوارش ، سرطان معده است که در اثر رشد غيرطبيعي و بدخيم سلولهاي معده به وجود مي آيد . علت آن دقيقاً مشخص نشده است . عده اي معتقد هستند عوامل متعددي در ايجاد آن دخالت دارد . علايم اين بيماري به کندي ظاهر مي شود و رشد تومور آنقدر سريع است که در اغلب موارد بيماري هنگامي تشخيص داده مي شود که براي درمان مفيد و مؤثر بسيار دير شده است . اين بيماري بيشتر در سنين ميانسالي ظاهر مي شود . از اين رو هر نوع اختلال معدي طولاني مدت در هر مرحله از زندگي بايد به طور جدي درمان شود ، حتي اگر به ظاهر کوچک و بي اهميت باشد .
عوامل مرتبط با افزايش خطر سرطان معده :
· عفونت مزمن با هليکوباکترپيلوري که سبب زخم معده مي شود .
· استعمال دخانيات
· مصرف زياد الکل
· چاقي
· دريافت کم فيبر غذايي
· مصرف زياد غذاهاي دودي ، شور و نمک سود شده
· دريافت ناکافي مواد مغذي مثل انواع ويتامين ها و املاح معدني
علائم بيماري
· کاهش اشتها ، کاهش نيروي بدن و وزن علائمي هستند که معمولاً قبل از ساير نشانه هاي ديگر بيماري ظاهر مي شوند .
· کم خوني شديد در اغلب سرطان هاي دستگاه گوارش مشاهده مي شود .
· کمي اسيد معده از نشانه هاي ديگري است که به طور معمول از سالها قبل از شروع سرطان در اين افراد ديده مي شود .
در سالهاي اخير تحقيقات زيادي در زمينه ي نقش غذا و عادات غذايي در ايجاد سرطان معده انجام شده است و توصيه مي شود که براي پيشگيري از بروز اين بيماري بايد مصرف ميوه ، سبزي هاي تازه ، حبوبات و غلات کامل را افزايش داد . برنامه ي غذايي براي سرطان معده ، به محل ايجاد سرطان ، ماهيت اختلال عملکرد آن و ميزان پيشرفت تومور بستگي دارد . بيماري که به سرطان پيشرفته مبتلا است ( و سرطان او نيز قابل عمل نمي باشد ) بايد غذايي مسکن و آرامبخش را دريافت کند و چون اشتهاي بيمار کاهش مي يابد ، بهتر است غذاهاي مورد علاقه ( در صورتي که مضر نباشد ) در اختيار او قرار گيرد .
درمان اغلب سرطان هاي معده به خصوص در مراحل اوليه شامل برداشت قسمتي از معده از طريق جراحي است و مراقبت هاي تغذيه اي براي اين گونه بيماران شبيه افرادي است که جراحي هاي مشابه اين انجام داده اند .
منبع : مجله تغذيه
|
+| نوشته شده توسط
star در جمعه چهاردهم تیر 1387
|
